अजितदादांच्या विमान अपघातानंतर VSR व्हेंचर्सवर प्रश्नचिन्ह! प्रशिक्षण, नोंदी अन् ऑडिटमधील त्रुटींवर AAIB चा ठपका?
पायलट प्रशिक्षणाच्या नोंदींची एकदाच विशेष तपासणी करण्याची DGCA ला शिफारस; विमान सुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर
अजितदादांच्या विमान अपघातानंतर VSR व्हेंचर्सवर प्रश्नचिन्ह! प्रशिक्षण, नोंदी अन् ऑडिटमधील त्रुटींवर AAIB चा ठपका?
पायलट प्रशिक्षणाच्या नोंदींची एकदाच विशेष तपासणी करण्याची DGCA ला शिफारस; विमान सुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर
बारामती वार्तापत्र
महाराष्ट्राचे दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्यासह पाच जणांचा मृत्यू झालेल्या बारामती विमान दुर्घटनेच्या पार्श्वभूमीवर विमान सुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे. VSR व्हेंचर्सच्या विमानाशी संबंधित प्रशिक्षण, नोंदी ठेवण्याची पद्धत आणि अंतर्गत ऑडिटमध्ये काही त्रुटी आढळल्याचा उल्लेख विमान अपघात अन्वेषण ब्युरोच्या (AAIB) अहवालात करण्यात आल्याची माहिती समोर आली आहे.
या अहवालात पायलट प्रशिक्षणाच्या नोंदींची एकदाच विशेष तपासणी करणे, अनिवार्य सिम्युलेटर सरावाची पडताळणी करणे आणि आपत्कालीन परिस्थिती हाताळण्याच्या प्रशिक्षणात सुधारणा करण्यासारख्या महत्त्वाच्या शिफारशी करण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे विमान कंपन्यांवरील नियामक देखरेख आणि हवाई सुरक्षेच्या नियमांच्या अंमलबजावणीबाबत पुन्हा प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
मुंबईतील २०२३ च्या अपघाताचा अहवाल चर्चेत
१४ सप्टेंबर २०२३ रोजी विशाखापट्टणमहून मुंबईकडे आलेले VT-DBL नोंदणी क्रमांकाचे Learjet 45XR विमान मुंबई विमानतळावरील धावपट्टी क्रमांक २७ वर उतरताना अपघातग्रस्त झाले होते. या अपघातात विमानातील आठही जण गंभीर जखमी झाले होते.
AAIB च्या अहवालानुसार, प्रतिकूल हवामानात अस्थिर लँडिंग सुरू ठेवण्याचा वैमानिकांचा निर्णय आणि विमानाची अयोग्य हाताळणी हे अपघाताचे संभाव्य कारण ठरले. कमी उंचीवर विमानाला एअरोडायनॅमिक स्टॉल आला आणि त्यातून विमान सावरता आले नाही, असे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
विमानाचा वेग कमी होत असल्याचे संकेत असतानाही एअरस्पीडवर पुरेसे लक्ष दिले गेले नाही आणि लँडिंग थांबवून पुन्हा उड्डाण करण्याचा अर्थात ‘गो-अराउंड’चा निर्णय घेण्यास विलंब झाला, असेही अहवालात म्हटले आहे.
पावसामुळे दृश्य संकेतांमध्ये अडथळे निर्माण झाले होते. तसेच विमानाला अनुकूल दिशेने जोरदार वारा होता आणि मुंबईतील निर्बंध लागू होण्यापूर्वी विमान उतरवण्याचा अवाजवी आग्रह धरल्याचे निरीक्षण अहवालात नोंदवण्यात आले आहे. दोन्ही इंजिन सामान्यपणे कार्यरत होती आणि विमानाच्या सेवाक्षमतेचा अपघाताशी संबंध आढळला नसल्याचेही अहवालात नमूद आहे.
VSR व्हेंचर्समधील त्रुटींचा उल्लेख
मुंबईतील अपघाताच्या चौकशीसंदर्भातील अहवालात VSR व्हेंचर्सच्या पायलट प्रशिक्षण, प्रशिक्षणाच्या नोंदी आणि अंतर्गत ऑडिट प्रक्रियेशी संबंधित त्रुटींचा उल्लेख करण्यात आला आहे. मात्र, या त्रुटींचा मुंबईतील अपघाताशी थेट संबंध असल्याचे अहवालातून सिद्ध होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.
जानेवारी २०२६ मध्ये बारामती येथे VSR व्हेंचर्सचे Learjet विमान कोसळले होते. या दुर्घटनेत अजित पवार आणि अन्य चार जणांचा मृत्यू झाला होता. त्यामुळे कंपनीच्या कामकाजावरील देखरेख, पायलट प्रशिक्षण आणि सुरक्षा प्रक्रियांकडे पुन्हा लक्ष वेधले गेले आहे.
DGCA ला प्रशिक्षण नोंदींच्या तपासणीची शिफारस
AAIB ने नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाला (DGCA) विशेषतः नॉन-शेड्यूल्ड आणि जनरल एव्हिएशन क्षेत्रातील फिक्स्ड-विंग विमानांच्या वैमानिकांच्या प्रशिक्षण नोंदींची एकदाच विशेष तपासणी करण्याची शिफारस केली आहे.
या तपासणीद्वारे वैमानिकांनी अनिवार्य सिम्युलेटर प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे का, याची पडताळणी करण्यावर भर देण्यात आला आहे. याशिवाय, आवर्ती प्रशिक्षणामध्ये लँडिंग कॉन्फिगरेशनमधील स्टॉलमधून विमान सावरण्याच्या सरावाचा समावेश करण्याची शिफारस करण्यात आली आहे.
वैमानिकांनी गंभीर आपत्कालीन परिस्थिती हाताळण्यासह सर्व अनिवार्य प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे, याची खात्री करण्याचे निर्देश संबंधित ऑपरेटर्सना देण्याचीही शिफारस करण्यात आली आहे.
‘गो-अराउंड’ प्रक्रियेवर विशेष भर
विमान उतरण्यापूर्वी आवश्यक निकष पूर्ण होत नसतील किंवा लँडिंग स्थिर नसेल, तर वैमानिकांनी लँडिंगचा प्रयत्न थांबवून पुन्हा उड्डाण करावे, यावर अहवालात भर देण्यात आला आहे.
तसेच, कॉकपिटमधील दोन्ही वैमानिकांमधील समन्वय आणि संवाद अधिक प्रभावी करण्यासाठी क्रू रिसोर्स मॅनेजमेंट प्रशिक्षण बळकट करण्याची शिफारस करण्यात आली आहे. विमानाच्या सुरक्षिततेशी संबंधित त्रुटी लक्षात आल्यास मॉनिटरिंग पायलटने त्या ठामपणे निदर्शनास आणाव्यात, असेही या शिफारशींचे उद्दिष्ट आहे.
VSR व्हेंचर्ससाठी योग्य ‘चॅलेंज-अँड-रिस्पॉन्स’ चेकलिस्ट तयार करणे, देखभालीच्या नोंदी अधिक चांगल्या प्रकारे ठेवणे आणि कंपनीच्या कार्यपद्धतीची नियामक नियमांनुसार पडताळणी करणे यावरही भर देण्यात आला आहे.
अंतर्गत ऑडिट आणि देखरेखीबाबत प्रश्न
DGCA ने विमान ऑपरेटर्सच्या मॅन्युअल्सची नियमांनुसार पडताळणी करावी आणि तपासणीदरम्यान त्यांच्या अंतर्गत ऑडिटची परिणामकारकता तपासावी, अशी शिफारस अहवालात करण्यात आली आहे.
दरम्यान, नागरी हवाई वाहतूक मंत्रालयाने बारामती अपघातानंतर दिलेल्या माहितीनुसार, फेब्रुवारी २०२५ मध्ये DGCA ने VSR व्हेंचर्सचे केलेल्या शेवटच्या ऑडिटमध्ये सर्वात गंभीर श्रेणीतील म्हणजेच स्तर-१ मधील कोणतेही निष्कर्ष नोंदवले गेले नव्हते. मात्र, ऑडिटमध्ये गंभीर त्रुटी आढळल्या नसणे आणि कंपनीच्या प्रत्येक सुरक्षा प्रक्रियेत त्रुटी नसणे या दोन वेगळ्या बाबी आहेत.
विमान सुरक्षेसाठी पुढील तपास महत्त्वाचा
AAIB च्या शिफारशींच्या अनुषंगाने DGCA कोणती पावले उचलते, प्रशिक्षण नोंदींची पडताळणी कशी केली जाते आणि विमान ऑपरेटर्सच्या अंतर्गत ऑडिटची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी कोणते उपाय केले जातात, याकडे लक्ष लागले आहे.
अजित पवार यांच्या बारामती विमान दुर्घटनेनंतर हवाई सुरक्षेच्या नियमांची अंमलबजावणी, पायलट प्रशिक्षण आणि नियामक देखरेखीची परिणामकारकता हे मुद्दे पुन्हा ऐरणीवर आले आहेत. मात्र, मुंबईतील २०२३ च्या अपघातातील निष्कर्ष आणि बारामतीतील २०२६ च्या दुर्घटनेची कारणे यांची स्वतंत्रपणे तपासणी करणे आवश्यक आहे.
